Heythuysen - 31 mei 2026 - Normaliter zou ik hier wat vertellen over de natuur of in elk geval over iets wat mij interesseert. Graag deel ik dàt dan weer met jullie. Maar laat ik mijn nieuwe verhaal opbouwen. Laatst moest mijn stalen ros weer voorzien worden van voeding. Hij had dorst. Drinken doet hij al lang niet meer in Nederland. Ik laat hem al jaren uit in België. Daar mag hij aan een slang lebberen. De drank daar is door het onderlinge verschil een stuk goedkoper. Men zegt door de accijns....
... In Nederland 21%, in België 17,3% op de brandstof. In Nederland betalen we dus aan de pomp over de adviesprijs voor benzine 21% accijns en daaroverheen 21% BTW. Dat is in mijn ogen een dubbele belasting, toch!? Onze slimme zuiderburen hebben een maximale benzineprijs.
Maar nu terug. Waar komt die benzine dan vandaan? Juist, aardolie. En waar komt die vandaan?
Zoals velen van jullie inmiddels weten, heb ik als hobby het bepalen van de waterkwaliteit aan de hand van macrofauna-invertebraten en plankton. Dat plankton bestaat dan weer uit een dierlijke (zoöplankton) en een plantaardige (fytoplankton)variant. Door te kijken naar wat er in het water aanwezig is of juist niet, kun je iets vertellen over hoe schoon het oppervlaktewater is. Je kijkt dan ook verder of er nog wat andere stofjes in het water zitten om het beeld dat verkregen is meer cachet te geven.
Wanneer ik iemand vraag tijdens een wandeling waar olie vandaan komt, zeggen de meesten 'Oh ja, was dat niet iets met varens en bomen die hier (lees Limburg en omgeving) hebben gestaan? Die zijn omgevallen en onder water komen staan. Hier heeft ooit een zee gelegen. Door de druk die hier miljoenen jaren op die plantenresten inwerkte, is aardolie ontstaan."
Fout! Dat is steenkool. Oké, is ook een vorm van brandstof, maar beslist geen olie. Onze aardolie ontstaat wel op een ongeveer gelijkende manier. Maar de oorsprong ligt bij een mengsel van Cyanobacteriën, Diatomeeën en Dinoflagellaten. Die Cyanobacteriën (in de volksmond: blauwalgen) zijn zowat de belangrijkste organismen op aarde geweest. Ze staan aan de oorsprong van al het leven op aarde! Zij zorgen zo tussen de 70 en 90% van al dat zuurstof op aarde. Nu zul je denken: ‘Huh?’
Ja, zo’n 3 tot 2,5 miljard jaar geleden waren er nog geen planten op aarde die met behulp van fotosynthese zuurstof konden maken. Nee, dat waren die kleine rakkers. Diatomeeën en Dinoflagellaten kunnen ook met behulp van zonlicht uit water en koolstofstofdioxide suikers maken en als restproduct zuurstof. Kort door de bocht, de zuurstof die wij inademen komt uit de oceanen.
En nu hoor ik je roepen "deuh! En dat Amazonegebied dan met al die regenwouden!?" Klopt, die vullen nu een groot gedeelte het totaal aan zuurstof aan. Let wel, we kunnen niet zonder beide kanten van het verhaal. De meeste olie is ontstaan in de tijdperken Jura (201,3-145 miljoen jaar geleden) en Krijt (145-65,5 miljoen jaar geleden). Dit waren wel de perioden waarin de oceanen het meest productief waren in het bestaan van de aarde.
Die Diatomeeën, Cyanobacteriën en Dinoflagelatten zakten na hard werken naar de bodem van de zee (oceanen), kwamen onder een laag slib te liggen en begonnen te rotten. In het ‘buikje’ van de drie genoemde soorten zaten ook hun organellen (organen zoals bij ons, maar dan microscopisch klein) waarin hun voedsel of energie zat opgeslagen. Dit waren vetachtige moleculen, beter bekend onder de naam Lipiden. Door inwerking van een perfect anorganisch rottingsproces, de juiste verhouding tussen druk en de warmte van de aarde, veranderden deze lipiden in miljoenen jaren tijd in kerogeen, de uiteindelijke aardolie.
Dit is een schatting voor 1 liter aardolie: 1 liter aardolie weegt 0,8 kilogram (daarom drijft het ook, helaas, op water. De soortelijke massa is kleiner dan dat van water). Een zeer klein percentage van het oorspronkelijke organische plankton wordt uiteindelijk olie (vaak minder dan 1%). Berekend is dat er tussen 10 en honderden triljoenen planktoncellen nodig zijn om 1 liter aardolie te vormen. Een triljoen is een éen met 18 nullen erachter: 1.000 000 000 000 000 000. Het omzetten van dode ‘rakkertjes’ tot olie duurt 50 tot 150 miljoen jaar, dit hangt af van de juiste omstandigheden. De gevormde aardolie begint nu op te stijgen en wordt gevangen in een poreus gesteente en komt uiteindelijk vast te zitten onder een afsluitende laag. Zo ontstaan de gigantische olievelden. Het is daarom eigenlijk niets meer dan opgeslagen zonne-energie.
Dit is dus ook de reden waarom men aardolie juist daar vindt waar ‘vroeger’ oerzeeën hebben gelegen of nu nog zijn. Zoals nú in Venezuela of waar nú juist een paar gekkies bepalen wat er met de plaatselijke bevolking gebeurt en wat onze regering binnen kan harken, wanneer “wij” weer onze dorstige werkpaarden laten dorstlessen.
Tot de volgende keer, Ron
Ron Van Pol, voorzitter van Groen Hart Leudal, heeft sinds juni 2020 zijn eigen column bij DeltaLimburg.nl.
Kopfoto: © Foto en Film Leon van Lier
