Roermond - 7 oktober 2026 - Aan een assemblagelijn blijkt een onderdeel niet te passen. Een essentieel voor het eindproduct. Het wordt apart gelegd. Even later volgt een tweede exemplaar en aan het einde van de dag liggen er zes. Afgekeurd. Iemand registreert de uitval en uiteindelijk verdwijnen de zes exemplaren in de daarvoor bestemde afvalstroom. Alles is volgens procedure verlopen. Maar zes onderdelen die 's morgens nog waarde vertegenwoordigden, zijn enkele uren later afval geworden.
We kunnen vervolgens precies meten hoeveel kilogram materiaal is afgevoerd en welk percentage daarvan wordt gerecycled. We kunnen afvalstromen scheiden en er doelstellingen aan verbinden. We willen volgend jaar proberen een paar procent beter te scoren. Allemaal nuttig. Maar er zijn interessante vragen te stellen, eerder in het proces. Waarom paste het onderdeel niet? Was de maatvoering verkeerd, veranderde er iets in het ontwerp, voldeed het materiaal niet, zat de oorzaak bij de leverancier of ontstond de afwijking tijdens productie? En had iemand die zes onderdelen nog een andere bestemming kunnen geven?
Circulariteit begint bij al datgene wat er aan de afvalcontainer voorafgaat. Bij de keuze voor een materiaal, het ontwerp van een product, de afspraken met leveranciers, de inrichting van een productieproces en zelfs bij wat Sales met een klant afspreekt. Een product kan zo worden ontworpen dat minder materiaal nodig is, langer meegaat of gemakkelijker uit elkaar kan. Onderdelen kunnen worden onderhouden, gerepareerd of opnieuw gebruikt. Producten kunnen worden teruggenomen of refurbished en materialen kunnen uiteindelijk worden gerecycled.
Dat woord gebruik ik bewust: waarde. Wat wij afval noemen, is immers zelden werkelijk waardeloos. Er zitten grondstoffen in die ooit zijn gewonnen, energie waarmee ze zijn verwerkt, kilometers die zijn afgelegd en uren waarin mensen eraan hebben gewerkt. Er zitten geld, kennis en vakmanschap in. Afval ontstaat op het moment dat wij voor al die opgebouwde waarde geen volgende bestemming meer hebben. De container vertelt daardoor niet alleen hoeveel een organisatie weggooit, maar ook hoeveel waarde zij onderweg verliest.
Loop met die gedachte eens door een productiebedrijf. Dan zie je ineens meer dan de containers achter de hal. Je ziet verpakkingen die na één levering hun functie verliezen, snijresten die iedere dag opnieuw ontstaan, onderdelen die vanwege een afwijking worden afgekeurd en voorraden die na een ontwerpwijziging niet meer bruikbaar zijn. Op dat moment wordt circulariteit interessant voor veel meer mensen dan degene die binnen een organisatie over duurzaamheid gaat. Een engineer beïnvloedt met zijn ontwerp hoeveel materiaal jarenlang nodig is. Inkoop bepaalt mede wat een bedrijf binnenhaalt en onder welke voorwaarden. Productie ziet waar materiaal en tijd verloren gaan. Sales kent de klant en kan ontdekken of circulariteit ook commerciële waarde heeft. En de directie bepaalt uiteindelijk of dit losse verbeteringen blijven of onderdeel worden van de manier waarop het bedrijf wil ondernemen.
Wie tot hier heeft gelezen, zal merken dat deze column nauwelijks nog over afval gaat. Dat is precies de bedoeling. Afval is vooral het zichtbare eindpunt van een veel langere reeks beslissingen. En daarmee zijn we ongemerkt ook bij ESG terechtgekomen. Die afkorting staat voor Environmental, Social and Governance: milieu, maatschappij en bestuur. Het is een manier om te kijken naar de impact van een organisatie die verder gaat dan omzet en winst alleen. De E herkennen we in dit verhaal gemakkelijk in grondstoffen, materialen, energie en afval. De S verschijnt zodra we kijken naar vakmanschap, arbeidsomstandigheden en de mensen in de ketens waarin producten worden gemaakt. En de G? Die gaat over de manier waarop een organisatie wordt bestuurd: wie verantwoordelijkheid neemt, welke doelen worden gesteld, hoe transparant keuzes worden gemaakt en of de informatie waarop wordt gestuurd betrouwbaar is.
Voor bedrijven die op ESG-gebied voorop willen lopen, ligt daar een interessante opgave. ESG kan nooit uitsluitend van de ESG-manager zijn. Die kan bepalen welke gegevens verzameld worden, verbanden leggen, doelen helpen formuleren en de organisatie vooruitduwen, maar de werkelijke ESG-prestatie van een bedrijf ontstaat juist in al die dagelijkse beslissingen die op het eerste gezicht helemaal geen ESG-beslissingen lijken.
Daarom is die afvalcontainer achter het bedrijf misschien interessanter dan hij eruitziet. Hij houdt de organisatie ook een spiegel voor van wat eerder is ontworpen, ingekocht, geproduceerd en verkocht. Natuurlijk blijft goed scheiden en recyclen noodzakelijk. Maar wie pas over circulariteit begint na het openen van het deksel, begint aan het einde van het verhaal.
Een van de belangrijkste opgaven voor organisaties die werkelijk werk willen maken van ESG ligt in het vermogen om werelden met elkaar te verbinden die binnen organisaties nog te vaak naast elkaar bestaan: techniek en mens, beleid en praktijk, strategie en uitvoering. Juist waar duurzaamheid en maatschappij samenkomen, ontstaat ruimte om niet alleen anders te rapporteren, maar ook anders te denken en uiteindelijk anders te handelen. De betere vraag is daarom niet alleen wat we met ons afval kunnen doen, maar waar en waarom waarde verloren raakt. Want de meest circulaire afvalstroom is uiteindelijk niet de stroom die we perfect recyclen, maar de stroom die nooit afval hoefde te worden.
Rob
Rob van Vugt heeft sinds juli 2026 zijn eigen column bij DeltaLimburg.nl.
